Το 425 π.Χ, η Αθήνα διανύει μια σπουδαία χρονιά έχοντας θριαμβεύσει επί της Σπάρτης στη Σφακτηρία ενώ ο Νικίας χαρίζει τρεις ακόμα μεγάλες επιτυχίες στους Αθηναίους. Καταλαμβάνει την Κυνουρία, τα Κύθηρα και τα Μέθανα έχοντας εγκλωβίσει τη Σπάρτη, από νότο, δύση και ανατολή.

Στα τέλη της χρονιάς, η Αθήνα θα στραφεί στη Βοιωτία, τη Χαλκιδική και τη Θράκη, χωρίς να μπορεί κανείς να διανοηθεί τη πανωλεθρία που θα υποστούν.

Έτσι λοιπόν, οι Αθηναίοι ξεκινούν στη Βοιωτία να έρχονται σε επαφή με δημοκρατικούς εξόριστους, ζητώντας τους να παραδώσουν με προδοσία τις πόλεις τους, δίνοντας αντάλλαγμα την αλλαγή πολιτευμάτων κατά τόπους, σε δημοκρατικά. Το σχέδιο των Αθηναίων για κατάληψη της βοιωτική πόλης Σίφες, χαλάει και δε καταφέρνουν να καταλάβουν τη πόλη. Στην Χαιρώνεια, παθαίνουν και εκεί τα ίδια με αποτέλεσμα ο Ιπποκράτης που είχε φτάσει στη Δήλιο, να αποκοπεί εκεί χωρίς βοήθεια. Άρχισε λοιπόν να οχυρώνεται μέσα στο Ιερό του Απόλλωνα ο Ιπποκράτης με τους Αθηναίους, σκάβοντας τάφρο γύρω από το Ναό, φτιάχνοντας τείχος με πασσάλους συγκρατώντας τους μάλιστα με κλήματα που είχαν πάρει από το Ιερό Αμπέλι του Θεού. Αυτή η πράξη, δε θα μπορούσε να θεωρηθεί παρά μόνο προκλητική και ιερόσυλη στα μάτια των θεοσεβούμενων ανθρώπων της εποχής.

Στο μεταξύ, στη Τανάγρα οι Βοιωτοί, ξεσηκωμένοι από τον Θηβαίο στρατηγό Παγώνδα, ετοιμάζονται για πόλεμο κατά των Αθηναίων εισβολέων και ξεκινούν για το Δήλιο. Ο στρατός του Παγώνδα, προκαλεί φόβο και δέος σε κάθε αντίπαλο. Φτάνουν και παρατάσσονται πάνω σε έναν αμμόλοφο κοντά στο αθηναϊκό οχυρό. Στο δεξιό κέρας παίρνουν θέση οι Θηβαίοι, στο κέντρο οι Αλιάρτιοι, οι Κορωναίοι, οι Κωπαείς και άλλοι οπλίτες από τις πόλεις της Κωπαΐδας, ενώ στο αριστερό κέρας τάσσονται οι Θεσπιείς, οι Ταναγραίοι και οι Ορχομένιοι. Από τη μεριά των Αθηναίων, επικρατεί αναβρασμός. Ο Ιπποκράτης έχοντας αφήσει 300 ιππείς φρουρά στη Δήλιο, μαθαίνοντας τα νέα επιστρέφει και αυτός εσπευσμένα και ετοιμάζεται για μάχη. Ανάμεσα στο στρατό του, ο μέγιστος των φιλοσόφων Σωκράτης, ο μετέπειτα στρατηγός Λάχης, ο Αλκιβιάδης, ο Ξενοφώντας κλπ.

Πριν από τη μάχη, ο Ιπποκράτης βγάζει λόγο στους στρατιώτες του, όμως πριν τον τελειώσει οι Βοιωτοί επιτίθενται, ψάλλοντες όλοι μαζί το πολεμικό τραγούδι, τον παιάνα. Στην επίθεση περνούν και οι Αθηναίοι.

Οι Αθηναίοι, έχοντας διασπάσει την τάξη της αντίπαλης φάλαγγας συμπλέκονται σώμα με σώμα με τους Ταναγραίους και τους Ορχομένιους, όπου τους νικούν και τους τρέπουν σε φυγή. Οι Θεσπιείς μένουν μόνοι, αλλά δεν υποχωρούν και αμυνόμενοι με τα χέρια τους περικυκλώνονται και κατασφάζονται από τους Αθηναίους.

Στην υπόλοιπη παράταξη όμως, οι Θηβαίοι νικούν τους Αθηναίους στα δεξιά και αρχίζουν να τους καταδιώκουν. Ο Παγώνδας, στέλνει ιππικό προκειμένου να υπερασπιστεί τους Θεσπιείς. Οι Αθηναίοι βλέποντας τους ιππείς, νόμιζαν ότι πρόκειται για καινούριο στράτευμα και τραπήκαν σε φυγή. Οι Βοιωτοί ανασυντάσσονται και επιτίθενται στους Αθηναίους εκ νέου. Οι Αθηναίοι από τη πλευρά τους, υποχωρούν ατάκτως και σε πλήρη σύγχυση κατευθύνονται όπου μπορούν.

Ο στρατηγός Ιπποκράτης σκοτώνεται, και η πανωλεθρία των Αθηναίων ολοκληρώνεται λήγοντας με νίκη των Θηβαίων, η περίφημη μάχη του Δηλίου. Η έκβαση όμως του Πελοποννησιακού Πολέμου, μαινόταν ακόμα αβέβαιη.