Στην συνέχεια παρατίθενται, ενδεικτικά, κάποιες εκ των σημαντικότερων μεταρρυθμίσεων που εφήρμοσε ο Λυκούργος διαμέσου του νομοθετικού του έργου, οι οποίες πέρα του πρακτικού τους περιεχομένου, ασκούσαν σημαντική επίδραση τόσο στην διαμόρφωση, όσο και στην άρτια ανάπτυξη του ιδιαίτερου σπαρτιατικού χαρακτήρα των πολιτών της.

Ο Αναδασμός της Γης

Ο θεσμός του αναδασμού της γης αποτελεί μια ακόμη σημαντική μεταρρύθμιση, που δεν αφορούσε μόνο την σπαρτιατική κοινωνίας της εποχής εκείνης, καθώς επηρέασε ολόκληρη την παγκόσμια πολιτική ιστορία, τόσο σε κοινωνικό, όσο και σε οικονομικό επίπεδο.

Ο Λυκούργος, επιδιώκοντας την απάλειψη της αλαζονείας, του φθόνου, των βιαιοπραγιών, του πολυτελούς και ανήθικου τρόπου ζωής, αλλά και την εξομάλυνση περιπτώσεων υπέρμετρου πλουτισμού και φτώχειας, κατάφερε να πείσει όλους τους πολίτες, αφού πρωτίστως αποποιηθούν κάθε ιδιοκτησία, να αναδιανέμουν την γη εξ αρχής, συμβιώνοντας μεταξύ τους με ισότητα, καθώς πλέον θα κατέχουν ίσα μερίδια γης. Στόχος ήταν να επιδιώκουν τα «πρωτεία» μόνο μέσω της αρετής. Ακόμη, ίσα μερίδια γης έδωσε και στους περίοικους. Η ίση διανομή των κλήρων αυτών αναφερόταν στην ισότητα της παραγωγικής απόδοσης, αλλά είναι καίριας σημασίας το γεγονός ότι τους έκανε αναπαλλοτρίωτους, δηλαδή ο κάτοχος τους δεν είχε το δικαίωμα πώλησης τους, καθώς ανήκαν στην σπαρτιατική πολιτεία.

Τα χρήματα ως μέσο συναλλαγής

Συμπληρωματικά νομοθετήματα για την εξασφάλιση ισότητας, οικονομικής κατά βάση φύσεως, αφορούσαν την ακύρωση όλων των νομισμάτων που ήταν κατασκευασμένα από χρυσό ή ασήμι, διατάσσοντας την χρήση μονάχα όσων ήταν κατασκευασμένα από σίδηρο. Με αυτό τον τρόπο ο Λυκούργος κατάφερε την αποφυγή παρανομιών και άδικων πράξεων, ενώ οι Σπαρτιάτες δεν είχαν την δυνατότητα αγοράς και κατανάλωσης ξένων προϊόντων και ευτελών εμπορευμάτων.

Τα «συσσίτια»

Σημαντικές αλλαγές πραγματοποιήθηκαν και στον τομέα της κοινωνικής ζωής, ώστε να βελτιωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, ο Λυκούργος επιδίωξε και παρότρυνε την ανάπτυξη ισχυρότερων συντροφικών δεσμών μεταξύ των Σπαρτιατών, καθώς και την σύσφιξη αυτών. Ένας θεσμός που λειτουργούσε προς αυτή την κατεύθυνση, όπως άλλωστε έχει αναφερθεί ήδη, ήταν τα συσσίτια, κατά τα οποία οι Όμοιοι έτρωγαν όλοι μαζί συγκεκριμένες τροφές, με βασικότερη όλων τον μέλανα ζωμό, αποφεύγοντας την σίτιση στην οικεία τους.

Στην ουσία επρόκειτο για κοινά γεύματα που έμοιαζαν με συνεστιάσεις στρατοπέδου, αποτελώντας κατά βάση έναν πολιτικοστρατιωτικό θεσμό, ο οποίος στόχευε στην τόνωση των δεσμών μεταξύ των Σπαρτιατών. Ο λιτός βίος σφυρηλάτησε το σωματικό, αλλά πρωτίστως το ψυχικό τους σθένος, επιτυγχάνοντας την σκληραγώγηση τους. Το αποτέλεσμα ήταν η απλοποίηση του τρόπου διαβίωσης, ενώ παράλληλα «ο πλούτος κατέστη άπλουτος». Μετά το πέρας των συσσιτίων, η παράδοση αναφέρει ότι οι Σπαρτιάτες έπρεπε να βαδίσουν μέσα στο σκοτάδι, με προορισμό την οικεία τους, διδασκόμενοι έτσι να αντιμετωπίζουν με θάρρος, και όχι φοβικά, το σκότος της νύχτας.

Η Αγωγή των νέων Σπαρτιατών

Ο θεσμός που αφορούσε την αγωγή των νέων Σπαρτιατών αποτέλεσε, δικαίως, ένα από τα τελειότερα ιστορικά πρότυπα, μετατρέποντας την κείμενη νομοθεσία σε ύψιστο και διαχρονικό δείγμα πολιτιστικής ακμής. Εδώ περιλαμβάνεται σαφώς και ο θεσμός της «Κρυπτείας», στόχος της οποίας ήταν να διδαχθούν οι νέοι να είναι ετοιμοπόλεμοι και ατρόμητοι για την υπεράσπιση και την προστασία της πατρώας γης τους. Ακόμα και η εμφάνιση του νεαρού Σπαρτιάτη προβλεπόταν από τον νόμο, ενώ η εισαγωγή του ερυθρού τριβώνα θεωρείτο από τον Λυκούργο ως η ιδανικότερη απόχρωση για τους άνδρες που έχουν ως στόχο να νικούν στο πεδίο της μάχης.

Η κολύμβηση, δε, των νέων κατά την διάρκεια του χειμώνα στα παγωμένα νερά του ποταμού Ευρώτα σκόπευε στην αποβολή, από την ψυχή και το σώμα τους, των τελευταίων δειγμάτων θηλυπρέπειας. Ακόμη, το συσσίτιο τους επιτρεπόταν να συμπληρωθεί διαμέσου της κλοπής, καθώς δεν εκλαμβανόταν ως ανίερη πράξη. Αντιθέτως, συχνά επιδοκιμαζόταν, με την έννοια της προσπάθειας για επιβίωση και αυτοσυντήρηση, αρκεί να μην ακολουθούσε σύλληψη, για την οποία προβλεπόταν σκληρή τιμωρία. Επίσης, κάτι που συνηθιζόταν ήταν και το μαστίγωμα των εφήβων για λόγους θρησκευτικούς και παιδαγωγικούς, με την πρωτότυπη αυτή μορφή εξάσκησης να λαμβάνει χώρα, με τελετουργικό τρόπο, στον ιερό ναό της Ορθίας Αρτέμιδος. Ο νέος που παρουσίαζε την μεγαλύτερη αντοχή ξεχώριζε και αποκαλείτο με το προσωνύμιο «Βωμονίκης».

Παράλληλα, η διδασκαλία ανάγνωσης, γραφής, μουσικής και χορού προβλεπόταν επί καθημερινής βάσεως και αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που ο νεαρός Σπαρτιάτης διακρινόταν από ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο γνώσεων. Ακόμη, αξίζει να σημειωθεί ότι η πολιτεία της Σπάρτης επιδοκίμαζε τον θεσμό της πολύτεκνης οικογένειας, καθώς τον θεωρούσε μέσο για την διαιώνιση της Φυλής και διατήρησης της συνέχειας της. Για αυτό τον λόγο, εξάλλου, προβλεπόταν ποινή για την αγαμία. Επιπλέον, ο Λυκούργος, πιστεύοντας στην ευγονίατων πολιτών, επέβαλλε την εκγύμναση τους, η οποία αφορούσε τόσο τους νέους όσο και τις νέες, ακολουθώντας ένα πρόγραμμα αγωγής, που εκτός των άλλων ωφελειών συνέβαλλε στην τεκνοποίηση υγιών παιδιών.

Συμπερασματικά, λοιπόν, φαίνεται ότι ο Λυκούργος απέβλεπε στην δημιουργία καλών και αγαθών πολιτών, ανδρείων, με ήθος και τιμή, καταδικάζοντας την μαλθακότητα και την πολυτέλεια. Με την νομοθεσία του αποσκοπούσε ο κάθε πολίτης της Σπάρτης, αφότου συμπλήρωνε τα τριάντα του έτη, να έχει πλήρη πολιτικά δικαιώματα, ώστε να έχει την δυνατότητα, επάξια πλέον, να διεκδικήσει κάθε στρατιωτικό και πολιτικό αξίωμα. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι, μόλις στα είκοσι του έτη, ο νέος Σπαρτιάτης ήταν απόφοιτος της μοναδικής για την εποχή Ακαδημίας Πολέμου, αποτελώντας μέλος μιας εκ των φοβερότερων πολεμικών μηχανών παγκοσμίου φήμης που υπήρξαν ποτέ.

Ο Πλάτωνας έτρεφε ιδιαίτερο θαυμασμό για τους θεσμούς του, θεωρώντας τους «θεϊκής προέλευσης», ενώ το μαντείο των Δελφών είχε δώσει την συγκατάθεση του, με την χαρακτηριστική φράση ότι «ο Λυκούργος ήταν περισσότερο θεός παρά άνθρωπος». Εξαιτίας της ευνομίας που προσέφερε τιμήθηκε ως ημίθεος, με δικό του ναό,  ενώ οι Σπαρτιάτες τελούσαν προς τιμήν του ειδική ενιαύσιο εορτή, τα λεγόμενα «Λυκούργεια». Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι αρκετοί στωικοί φιλόσοφοι, λάτρεις του μεγαλείου της Σπάρτης, δίνοντας πίστη στον «μύθο» της νομοθεσίας του Λυκούργου, προέβαλλαν το «Λυκούργειο πολίτευμα» ως αυτό που θα φέρει την ευτυχία στους ανθρώπους.